Elk jaar raken mensen besmet met de legionellabacterie via hun eigen warm waterinstallatie en dat terwijl besmetting in de meeste gevallen goed te voorkomen is. Met de juiste maatregelen houdt u uw installatie veilig, uw water schoon en uw gezondheid beschermd. Legionella is een bacterie die gedijt in stilstand, lauw water. Denk aan verwarmingsinstallaties, boilers en leidingen die zelden of nooit worden gebruikt. Als de bacterie zich eenmaal heeft vermenigvuldigd, is het risico op besmetting via verneveld water zoals een douchestraal reëel en soms gevaarlijk. Toch ontbreekt bij veel huiseigenaren, vastgoedbeheerders en kleine ondernemers de basiskennis om dit risico te beheersen. In dit artikel geeft u een helder overzicht van wat legionella is, hoe de bacterie ontstaat, welke risico’s ermee gepaard gaan en het belangrijkste welke concrete stappen u kunt nemen om besmetting te voorkomen.

Wat is legionella en waar komt de bacterie vandaan?

Legionella pneumophila is een bacterie die van nature voorkomt in oppervlaktewater, zoals meren en rivieren. In lage concentraties vormt de bacterie nauwelijks een gevaar. Het probleem ontstaat wanneer legionella terechtkomt in kunstmatige watersystemen zoals leidingwaterinstallaties, boilers of airconditioningsystemen en daar de kans krijgt om massaal te groeien.

De bacterie verspreidt zich niet via drinkwater zelf, maar via fijne waterdruppeltjes die u inademt. Dit gebeurt vooral bij douchen, in whirlpools of bij fonteinen. Eenmaal in de longen kan de bacterie de ziekte van de veteraan veroorzaken: een ernstige longontsteking met symptomen als hoge koorts, spierpijn en ademhalingsmoeilijkheden.

Wanneer vermenigvuldigt legionella zich het snelst?

Legionella groeit het beste bij watertemperaturen tussen 25°C en 50°C. Stilstand water, aanwezigheid van biofilm en waterinstallaties die zelden worden gebruikt, creëren de ideale omstandigheden voor bacteriegroei.

Welke risico’s brengt legionella met zich mee?

De ziekte van de veteraan is de bekendste aandoening die door legionella wordt veroorzaakt. Deze vorm van legionellose kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen en vereist ziekenhuisopname. Bij kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met een verzwakt immuunsysteem en rokers is het risico op ernstige complicaties aanzienlijk hoger.

Naast de ziekte van de veteraan bestaat er ook de mildere Pontiac koorts, een griepachtige aandoening die vanzelf overgaat. Toch is ook hier waakzaamheid geboden, omdat de bron van besmetting dezelfde is.

Voor vastgoedbeheerders en ondernemers geldt bovendien een wettelijke verantwoordelijkheid. In Nederland zijn eigenaren van bepaalde gebouwen waaronder hotels, zorginstellingen en sportfaciliteiten verplicht een legionellarisicoanalyse uit te voeren en een beheersplan op te stellen.

Hoe voorkomt u legionella in uw warmwaterinstallatie?

Preventie begint bij inzicht in de risicofactoren van uw eigen installatie. Hieronder vindt u de meest effectieve maatregelen.

Houd de watertemperatuur op het juiste niveau

De watertemperatuur is de belangrijkste factor in de preventie van legionella. De richtlijnen zijn duidelijk:

• Warm water moet worden opgeslagen en geleverd op minimaal 60°C. Op die temperatuur sterft de legionellabacterie af.
• Koud water moet koud blijven: onder de 25°C. Hoe dichter de temperatuur bij de grens van 25°C komt, hoe groter het risico.
• Controleer regelmatig de instelling van uw boiler of warmwatertoestel. Een te lage instelling vergroot het risico op bacteriegroei aanzienlijk. Let er wel op dat u bij het tapwater een mengkraan of thermostatische mengkraan gebruikt om het risico op verbranding te beperken.

Gaat u een nieuwe boiler kopen? Kies dan voor een kwalitatief model dat het water constant op minimaal 60°C kan houden om het risico op legionellagroei te verkleinen.

Gebruik uw leidingen regelmatig

Stilstand water is een van de grootste risicofactoren. In leidingen die zelden worden gebruikt zoals in een vakantiewoning, een leegstaand appartement of een weinig gebruikte badkamer kan legionella zich ongestoord vermenigvuldigen.

Praktische tips:

• Spoel alle kranen, douches en toiletten minimaal één keer per week door als een ruimte tijdelijk leegstaat.
• Laat het water enkele minuten stromen totdat het de juiste temperatuur heeft bereikt.
• Verwijder dode leidingsstukken of zorg dat ook die regelmatig worden doorgespoeld.

Zorg voor goed onderhoud van de installatie

Een goed onderhouden installatie is de basis van een legionellavrij systeem. Kalkaanslag, roest en biofilm bieden de bacterie een ideale voedingsbodem. Regelmatig onderhoud voorkomt de ophoping van deze materialen.

Wat u zelf kunt doen:

• Reinig douchekoppen en kranen regelmatig, want deze zijn gevoelig voor kalkaanslag en biofilm.
• Vervang verouderde materialen tijdig, met name rubber afdichtingen en flexibele slangen.
• Controleer of de isolatie van leidingen in orde is, zodat koude en warme leidingen voldoende van elkaar gescheiden blijven.
• Schakel een erkend installateur in voor periodieke inspectie van uw gehele warmwatersysteem, zeker als de installatie ouder is of complex van opzet.

Wanneer zijn extra maatregelen nodig?

In bepaalde situaties is een verhoogde waakzaamheid op zijn plaats:

• Na een langdurige leegstand: spoel de volledige installatie grondig door voordat u het pand weer in gebruik neemt.
• Na werkzaamheden aan de installatie: zorg voor een grondige reiniging en thermische desinfectie.
• Bij grote of complexe installaties: overweeg een professionele legionellarisicoanalyse en stel een beheersplan op.
• In risicogebouwen: hotels, zorginstellingen, campings en zwembaden zijn wettelijk verplicht om periodieke legionellacontroles uit te voeren.
• Bij twijfel kunt u een gecertificeerd bedrijf inschakelen voor een watermonsteranalyse. Zo krijgt u zekerheid over de actuele bacteriologische toestand van uw installatie.

Thermische desinfectie: wat houdt het in en wanneer past u het toe?

Thermische desinfectie is een methode waarbij het volledige leidingnet gedurende een bepaalde tijd wordt doorgespoeld met water van minimaal 70°C. Dit doodt de legionellabacterie effectief af en wordt ingezet bij:

• Hoge legionellaconcentraties aangetoond door watermonsters.
• Ingebruikname van een installatie na langdurige stilstand.
• Renovatie of grote onderhoudswerkzaamheden.

Thermische desinfectie is een maatregel die u bij voorkeur laat uitvoeren door een gecertificeerd installateur, die ook controleert of de behandeling het gewenste resultaat heeft gehad.

Wat te doen als u een besmetting vermoedt?

Vermoedt u dat uw installatie besmet is met legionella? Neem dan de volgende stappen:

• Stop het gebruik van de betreffende kranen of douchevoorzieningen zoveel mogelijk.
• Neem contact op met een gecertificeerd bedrijf voor wateronderzoek en desinfectie.
• Informeer gebruikers van het pand over het mogelijke risico.
• Raadpleeg een arts als uzelf of anderen klachten hebben die kunnen wijzen op legionellose, zoals koorts, spierpijn of ademhalingsmoeilijkheden.

Uw installatie veilig houden: een kwestie van regelmaat

Legionella voorkomen hoeft geen ingewikkelde opgave te zijn. De kern van een goede aanpak bestaat uit drie principes: de juiste temperatuur, regelmatig gebruik en goed onderhoud. Wie deze drie aspecten structureel borgt, verkleint het risico op besmetting aanzienlijk.

Voor huiseigenaren is dit vaak een kwestie van bewustwording en kleine aanpassingen in het dagelijks gebruik. Voor vastgoedbeheerders en ondernemers is het bovendien een wettelijke verplichting én een verantwoordelijkheid tegenover de mensen die het pand gebruiken.

Heeft u twijfels over de staat van uw warmwaterinstallatie? Neem contact met ons op en wij helpen u graag verder, zodat u grote gevolgen kan voorkomen.